Skąd się wziął zwyczaj „pod okno“
Grzejnik pod oknem jest tak zakorzeniony, że przenosimy go także na rekuperację. Przy montażu często pada: „Dajcie nawiew przy oknie, niech nadmuchuje szybę i okna nie będą parować.“ Czasem nawiew trafia do sufitu tuż przy oknie, czasem do podłogi pod parapetem, jak grzejnik.
Brzmi logicznie. Okno to najzimniejsze miejsce w pokoju, a świeże powietrze je „ogrzeje“. Ale czy to prawda dla powietrza z rekuperacji?
Może widzieliście to na lotnisku
Na lotniskach i w halach ze szklanymi ścianami widać pod sufitem rząd dysz skierowanych na przeszklenie. I tak, tam to działa. Ma to jednak dwa powody:
- Dmuchają gorącym powietrzem, o kilkadziesiąt stopni cieplejszym niż powietrze w hali. Naprawdę ogrzewają szybę.
- Dmuchają z dużą prędkością. Ciepłe powietrze chce iść w górę, więc dysza musi je „dopchnąć“ aż na dół do szyby.
W domu jednorodzinnym jest dokładnie odwrotnie:
- Powietrze z rekuperacji jest chłodniejsze niż pokój. Rekuperacja odzyskuje większość ciepła, ale nie całe. Bez nagrzewnicy wtórnej nawiew przy −7 °C na zewnątrz i sprawności 80 % ma około 16 °C, czyli o 6 °C mniej niż pokój o temperaturze 22 °C. Nagrzewnica tego nie zmienia: zwykle ustawia się ją na 1–2 °C poniżej temperatury pokoju.
- Prędkość jest bardzo mała. Przy typowym przepływie 30 m³/h powietrze wychodzi z anemostatu talerzowego z prędkością około 2 m/s, a przy oknie ma już tylko około 0,1 m/s.
Lotniskowy trik opiera się więc na ciepłym i szybkim powietrzu. Rekuperacja nie ma ani jednego, ani drugiego.
Dlaczego grzejnik pod oknem działa, a nawiew nie
Grzejnik ogrzewa powietrze do 40–50 °C. Ciepłe powietrze unosi się, tworzy przy szybie ciepłą kurtynę i zatrzymuje zimne powietrze, które spływa z szyby na podłogę.
Powietrze z rekuperacji jest chłodniejsze niż pokój, więc nie opada powoli, tylko spada. Z kratki podłogowej wznosi się tylko na około pół metra, zawraca i rozlewa się po podłodze. Z sufitu przy oknie dołącza do zimnego strumienia, który spływa po szybie.
Co policzyliśmy
Zasymulowaliśmy pokój 4,0 × 3,5 × 2,7 m z oknem 1,2 × 1,5 m (szyba zespolona dwuszybowa, U = 1,1 W/m²K), drzwiami ze szczeliną i ogrzewaniem podłogowym. Pokój ma 22 °C, sprawność rekuperacji 80 %. Nawiew umieściliśmy w trzech miejscach:
- A – środek sufitu,
- W – sufit przy oknie, 60 cm od ściany,
- F – kratka podłogowa pod oknem, dmucha w górę jak grzejnik.
Każde położenie policzyliśmy przy −7 °C i +7 °C na zewnątrz oraz przy 30 m³/h (zwykła wentylacja pokoju) i 60 m³/h (wietrzenie intensywne).
Co stało się z szybą
To główne pytanie. Odpowiedź jest prosta: szyba nie ogrzała się w żadnym położeniu.
| −7 °C, 30 m³/h | A środek | W przy oknie | F kratka |
|---|---|---|---|
| średnia temperatura szyby | 17,8 °C | 17,9 °C | 17,7 °C |
| najzimniejsze miejsce szyby | 17,6 °C | 17,7 °C | 17,6 °C |
Różnice nie przekraczają 0,2 °C, czyli mieszczą się w dokładności obliczeń. Nie pomogło też wietrzenie intensywne 60 m³/h.
Dlaczego więc okna nie parują? Przy rekuperacji okna zimą parują rzadko, ale z innego powodu: rekuperacja stale wymienia powietrze, więc w pokoju jest sucho. W symulacji pokój miał przy −7 °C i dwóch śpiących osobach około 28 % wilgotności względnej. Szyba była o 12 do 15 °C powyżej punktu rosy. Taka szyba zaparowałaby dopiero przy wilgotności około 70 %.
Jeśli okna parują mimo rekuperacji, przyczyna jest gdzie indziej: za mały przepływ, stare okna, zimna krawędź szyby przy ramie albo centrala, która nie pracuje. Położenie nawiewu tego nie rozwiąże.
Co pogarsza nawiew przy oknie
Przy zwykłym przepływie 30 m³/h różnice między środkiem sufitu a sufitem przy oknie wyszły małe. Przy wietrzeniu intensywnym 60 m³/h lub przy kratce w podłodze jednak się pojawiają.
| −7 °C | A środek | W przy oknie | F kratka |
|---|---|---|---|
| przeciąg przy nogach przy oknie, 30 / 60 m³/h | 16 / 19 % | 17 / 18 % | 17 / 26 % |
| różnica temperatur głowa – nogi | 0 K | 0 K | 0,6–0,7 K |
| świeże powietrze do ludzi, 30 / 60 m³/h | bazowo | o 1 / 5 % później | o 8 / 6 % później |
| ciepło uciekające przez okno, 30 / 60 m³/h | bazowo | +2 / +8 % | −4 / −5 % |
Przeciąg = przewidywany odsetek osób niezadowolonych z ruchu powietrza (DR wg EN ISO 7730), wartość, poniżej której leży 95 % obszaru 0–1 m od okna na wysokości kostek.
- Sufit przy oknie (W): strumień ociera się o okno, więc przez okno ucieka więcej ciepła, przy 60 m³/h o 8 %. Świeże powietrze dociera do ludzi nieco później, bo jego część krąży przy oknie. Przy +7 °C było podobnie: +5 % ciepła przez okno, świeże powietrze o 4 % później.
- Kratka podłogowa (F): zimne powietrze rozlewa się przy podłodze. Przy 60 m³/h przeciąg przy nogach przy oknie wzrósł z 19 do 26 %. Między głową a nogami pojawia się różnica temperatur, a świeże powietrze dociera do ludzi o 6 do 14 % później. Przez okno ucieka wprawdzie o 5 % mniej ciepła, ale tylko dlatego, że szybę owiewa chłodniejsze powietrze.
- Środek sufitu (A): strumień trzyma się sufitu, miesza się z powietrzem w pokoju i dociera do ludzi wolny i ogrzany.
Na filmie widać wszystkie trzy położenia obok siebie podczas wietrzenia intensywnego. Kolor pokazuje temperaturę powietrza w przekroju przez okno i drzwi, kropki to świeże powietrze z nawiewu z ostatnich 90 sekund.
Na zewnątrz −7 °C, nawiew 16,2 °C, 60 m³/h, przyspieszone 5×. Przy kratce w podłodze zwróć uwagę na zimne powietrze, które wznosi się tylko trochę i zostaje przy podłodze.
Jak umieścić nawiew w praktyce
- Nie dawaj nawiewu przy oknie z powodu parowania. Nie ogrzeje szyby, w najlepszym razie nic nie zmieni, w gorszym zwiększy straty ciepła albo przeciąg.
- Sufit, jak najdalej od ścian, w małym pokoju najlepiej środek. Więcej w artykule Gdzie umieścić anemostat?
- Kratka podłogowa pod oknem to nie grzejnik. Bez ogrzewania dmucha chłodniejszym powietrzem na nogi.
- Przed parowaniem chroni właściwy przepływ i dobre okna, nie kierunek nawiewu.
Jeśli szukasz anemostatu z regulatorem w skrzynce, zobacz skrzynkę rozprężną z anemostatem Flow 125.
Symulacja to nie sztuczna inteligencja
Wyników w tym artykule nie stworzyła sztuczna inteligencja. AI nie potrafi obliczyć przepływu powietrza, co najwyżej naśladuje obraz, który wygląda wiarygodnie. Użyliśmy symulacji przepływu, fachowo CFD (obliczeniowa mechanika płynów).
Pokój podzieliliśmy na prawie 700 tysięcy małych komórek. W każdej z nich komputer rozwiązuje fizyczne równania zachowania masy, pędu i energii: jak powietrze płynie, jak się miesza, jak hamują je ściany i jak cieplejsze powietrze się unosi, a chłodniejsze opada. Robi to krok po kroku, co 0,08 sekundy.
To wymagające obliczenia. Jeden wariant ma ponad 11 tysięcy kroków czasowych i liczył się równolegle na 16 rdzeniach procesora przez około dwie godziny. Dzięki temu widzimy prędkość, temperaturę i wilgotność w każdym punkcie pokoju jednocześnie, co dałoby się zmierzyć tylko dziesiątkami czujników.
Warunki obliczeń
| Pokój | 4,0 × 3,5 × 2,7 m, okno 1,2 × 1,5 m (szyba dwuszybowa U = 1,1 W/m²K), drzwi ze szczeliną przy podłodze |
|---|---|
| Ogrzewanie | podłogowe, dostarcza tyle ciepła, ile pokój traci; pokój 22 °C |
| Nawiew | rekuperacja 80 %, bez nagrzewnicy: 16,2 °C przy −7 °C, 19,0 °C przy +7 °C; 30 i 60 m³/h |
| Położenia nawiewu | środek sufitu; sufit przy oknie, 60 cm od ściany; kratka podłogowa 300 × 60 mm pod oknem |
| Okno i ściana | rzeczywisty przepływ ciepła na zewnątrz, temperatura szyby jest obliczana, nie zadana |
| Wilgotność | na zewnątrz 85 %, w pokoju dwie śpiące osoby (100 g/h) |
| Obliczenia | nieustalony przepływ z wyporem i turbulencją, ~690 tysięcy komórek, krok 0,08 s, 5 min rozruchu + 10 min uśredniania |
Obliczenia nie uwzględniają ludzi jako przeszkód, mebli, słońca, obniżenia nocnego ani krawędzi szyby przy ramie. To symulacja, nie pomiar.
Podsumowanie
- Nadmuchiwanie okna nawiewem rekuperacji nie ogrzewa szyby. Powietrze z rekuperacji jest chłodniejsze niż pokój – bez nagrzewnicy o kilka stopni, z nagrzewnicą zwykle o 1–2 °C – i wolne; temperatura szyby nie zmieniła się w żadnym położeniu.
- Lotnisko to inny przypadek: tam dmucha się gorącym powietrzem z dużą prędkością.
- Przy rekuperacji okna parują rzadko, bo powietrze w pokoju jest suche (około 28 % przy −7 °C).
- Nawiew przy oknie przy większym przepływie pogarsza komfort lub straty: z sufitu przez okno ucieka do 8 % więcej ciepła, z podłogi pojawia się przeciąg przy nogach.
- Nawiew należy do sufitu, daleko od ścian.
Najczęstsze pytania
Czy nawiew rekuperacji przy oknie pomaga na parowanie okien?
Nie. Powietrze z rekuperacji jest chłodniejsze niż pokój i przy oknie bardzo wolne. W symulacji szyba miała taką samą temperaturę we wszystkich trzech położeniach nawiewu.
Dlaczego parują mi okna, skoro mam rekuperację?
Przy zwykłej wentylacji powietrze w pokoju zimą jest suche i szyba dwuszybowa nie paruje. Jeśli paruje, szukaj przyczyny w zbyt małym przepływie, wyłączonej centrali, starych oknach albo zimnej krawędzi szyby przy ramie.
Czy dotyczy to też rekuperacji z nagrzewnicą?
Tak. Nagrzewnicę zwykle ustawia się na 1–2 °C poniżej temperatury pokoju, więc nawiew nadal jest chłodniejszy niż pokój i nie ogrzewa szyby.
Czy nawiew w podłodze pod oknem może działać jak grzejnik?
Bez ogrzewania nie. Chłodniejsze powietrze z kratki wznosi się tylko trochę i rozlewa po podłodze. Przy wietrzeniu intensywnym przeciąg przy nogach przy oknie wzrósł w symulacji z 19 do 26 %.
Czy te symulacje robi sztuczna inteligencja?
Nie. To fizyczne obliczenie przepływu, które rozwiązuje równania dla setek tysięcy komórek pokoju. AI nie potrafi wykonywać takich obliczeń.



